Skýrsla framkvæmdarstjóra Sameinuðu þjóðanna um ofbeldi gegn börnum

Ofbeldi gegn börnum er oft hulið og jafnvel félagslega samþykkt samkvæmt nýrri skýrslu framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna um ofbeldi gegn börnum sem kynnt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í gær. Þetta er í fyrsta sinn sem gerð er heildstæð greining á ofbeldi gegn börnum um allan heim.

UNICEF á Íslandi og Barnaheill – Save the Children á Íslandi kynna skýrsluna sameiginlega á Íslandi. Samtökin fagna þessari skýrslu mjög og vonast til þess að hún verði til þess að draga úr ofbeldi gegn börnum hvar sem það kann að finnast. Ofbeldi gegn börnum getur aldrei, undir neinum kringumstæðum, verið réttlætanlegt og á ekki að viðgangast undir nafni aga eða vegna menningarlegra hefða. UNICEF á Íslandi og Barnaheill hvetja þau sem koma að málefnum barna á Íslandi að taka skýrsluna til athugunar.

Í skýrslunni kemur fram að ofbeldi gegn börnum geti birst í hinum ýmsu myndum, t.d. í kynferðislegu ofbeldi, líkamlegum og niðurlægjandi refsingum, vanrækslu, pyndingum, vinnuþrælkun, misnotkun, skaðlegum hefðum (t.d. umskurði kvenna), þvinguðu hjónabandi á unga aldri, nauðgunum, mismunun og heiðursmorðum.

„Besta leiðin til að sporna við ofbeldi gegn börnum er að stöðva það áður en það gerist,“ segir Paulo Sérgio Pinheiro aðalhöfundur skýrslunnar, sem tilnefndur var af framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna til að leiða verkefnið. „Allir hafa sínu hlutverki að gegna, en ríkið verður að axla mestu ábyrgðina. Það þýðir að það verði að leggja skýrt bann við öllu ofbeldi gegn börnum, hvar sem það gerist og hver sem gerandinn er, og það þarf að veita fé til áætlana og verkefna til komast að rót vandans. Fólk verður að bera ábyrgð á gjörðum sínum en sterkari löggjöf um þetta málefni yrði ekki bara til þess að tryggja að brotamönnum verði refsað heldur væri einnig verið að senda skýr og ótvíræð skilaboð um að samfélagið líði ekki ofbeldi gegn börnum.“

Skýrslan, sem sameinar mannréttinda-, heilsuverndar og barnaverndarsjónarmið, beinir sjónum sínum að fimm „stöðum“ þar sem ofbeldi á sér helst stað: Á heimilinu og innan fjölskyldunnar (t.d. vanræksla, kynferðislegt og líkamlegt ofbeldi), í skólum (t.d barsmíðar, valdníðsla og einelti), í umönnunar- og dómskerfinu (t.d. hvers kyns ofbeldi af hálfu starfsmanna fangelsa, munaðarleysingjarhæla og betrunarheimila), á vinnustöðum og í samfélaginu sjálfu (t.d götubardagar og ofbeldi af hálfu lögreglumanna).

Ofbeldi hluti af daglegu lífi
Í þessarri skýrslu kemur fram að hjá mörgum börnum er ofbeldi hluti af daglegu lífi þeirra. Í flestum tilfellum er um hulið ofbeldi að ræða eða að ekki er tilkynnt um það og þess vegna sýna tölulegar upplýsingar oft aðeins lítið brot af vandamálinu. Samt sem áður gefa tölulegar upplýsingar í skýrslunni ógnvænlega mynd af ástandinu. Til dæmis:

- Árið 2002 áætlaði Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) að 53 þúsund börn á aldrinum 0-17 hafi verið myrt.
- Samkvæmt Alþjóðavinnumálastofnuninni (ILO) er áætlað að 5.7 milljónir barna hafi verið þvinguð til vinnu, 1.8 milljónir barna hafi verið þvinguð til vændis eða til starfa í klámiðnaðinum og 1.2 milljónir barna hafi orðið fórnarlömb mansals árið 2000.
- Í 16 þróunarríkjum var hlutfall barna sem höfðu orðið fyrir einelti á síðustu 30 dögum frá 20 prósentum í sumum löndum og allt upp í 65 prósent í öðrum.
Þó svo að afleiðingar ofbeldis séu oft mismunandi eftir eðli og alvarleika þess, eru skyndi- og langtímaáhrif á barnið mjög oft alvarleg og skaðleg. Líkamleg, tilfinningaleg og sálræn ör geta haft verulegar afleiðingar fyrir þroska barnsins, heilsu þess og getu til náms. Rannsóknir sýna að ef aðili hefur orðið fyrir ofbeldi í bernsku er hann líklegri til áhættuhegðunar síðar á ævinni, t.d að misnota áfengi og fíkniefni og til aðgerðaleysis og átraskanna. Þessi hegðun getur svo aftur leitt til sjúkdóma (t.d. krabbameins, þunglyndis eða æða- og hjartasjúkdóma) og jafnvel dauða.

„Ofbeldi hefur viðvarandi áhrif, ekki bara á börnin sjálf og fjölskyldur þeirra, heldur einnig á samfélagið í heild sinni,” segir framkvæmdastjóri UNICEF Ann M. Veneman. „Við fögnum þessari yfirgripsmiklu skýrslu og vonum að hún komi til með að hafa áhrif.“

Jasmine Whitbread, framkvæmdastjóri Save the Children samtakanna í Englandi segir: „Það er með ólíkindum að enn þann dag í dag, árið 2006, séu svo mörg börn berskjölduð gegn hörmungum ofbeldis. Til dæmis er börnum stungið í fangelsi fyrir það eitt að stela brauði til að svala sárasta hungrinu. Þetta eru stórkostleg brot á réttindum þeirra.”

Skýrslan kallar á aðgerðir til að fyrirbyggja ofbeldi gegn börnum og búa svo um að hægt sé að bregðast við því með hag barna að leiðarljósi. Skýrslan kallar einnig eftir stöðuveitingu sérstaks fulltrúa sem yrði málsvari þess að draga úr ofbeldi gegn börnum næstu fjögur árin og vinna að framkvæmd og eftirfylgni.

Um skýrsluna
Árið 2001 óskaði allsherjarþingið eftir að skrifstofa framkvæmdastjóra SÞ myndi gera ítarlega rannsókn á ofbeldi gegn börnum. Sjálfstæður fræðimaður, Paulo Sérgio Pinheiro var tilnefndur til að leiða rannsóknina í samstarfi við Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF), Mannréttindaráðið og Alþjóðaheilbrigðisstofnunina. Save the Children var mikilvægur aðili við undirbúning og gerð skýrslunnar sem málsvari frjálsra félagasamtaka (NGO’s) og lögðu fram mikilvægar skýrslur og rannsóknir sem þau hafa gert í gegnum árin um ofbeldi gegn börnum.