Þú ert hér:
HIV-veiran hefur valdið ómældri mannlegri þjáningu. Hún hefur einnig dregið úr framförum þróunar. Ef ekkert verður að gert mun tíðni barnadauða sífellt aukast í þeim löndum sem verða verst úti af völdum HIV-veirunnar. Þróun í námi og heilsu verður fjarlægur draumur. Veiran mun lama samfélög, hagkerfi þeirra og jafnvægi með því að ráðast á vinnuaflið (bændur, lækna, kennara, viðskiptafólk, starfsmenn hins opinbera, lögreglumenn) veikja það og að lokum draga fólk til dauða.
Um leið og framrás faraldurins fer yfir heilu landsvæðin, þá er einn algengur samnefnari útbreiðslunnar: Alnæmissýkingar aukast hjá þeim yngstu og varnarlausu, sérstaklega ungum stúlkum. Af þeim 5 milljónum sem sýktust árið 2002, var helmingur þeirra ungt fólk. Meira en þriðjungur þeirra sem eru smitaðir af alnæmi eru undir 25 ára aldri og nánast tveir-þriðju þeirra eru konur.
Alnæmi hefur gert milljónir barna munaðarlaus og skilið milljónir annarra eftir varnarlausari en áður. En það er von. Við vitum hvernig við getum minnkað hættuna á því að foreldrar smiti börn sín og hvað vantar til að annast, styðja og vernda börn sem alast upp án foreldra. Við höfum líka sönnun fyrir því að ungt fólk er lykillinn að því að vinna á sjúkdómnum. Frá innviðum Afríku til suðaustur Asíu og Ameríku, hefur tíðni sjúkdómsins lækkað hjá því unga fólki sem hefur verið hvatt til að breyta rétt og kennt að umgangast sjúkdóminn.
Mikilvægt er að fjárfesta í ungu fólki og börnum með því að tryggja að þau hafi aðgang að nauðsynlegum upplýsingum, þjónustu og því verndaða umhverfi sem þau þarfnast til þess að taka öruggar og heilbrigðar ákvarðanir. Slík fjárfesting í ungu fólki er besta aðferðin til að berjast á móti sjúkdómnum.
Sú áskorun sem nú snýr að UNICEF og alþjóðasamfélaginu er hámarka áhrifaríkar aðgerðir í því að varna gegn sjúkdómnum og gæði í meðferð og umönnun HIV-smitaðra og alnæmissjúklinga. Baráttan gegn smiti meðal barna og unglinga hefur bæði langtíma og skammtímamarkmið: að stöðva útbreiðslu sjúkdómsins og að laga þær aðstæður barna og ungs fólks sem leiða til þess að þau eiga í hættu á smiti.
Áhrif á ungt fólk
Fórnarlömb HIV/alnæmis eru mikið til ungt fólk og oftar en ekki stúlkur og konur.
Fyrir hvern aðila sem er smitaður er fjölskylda og samfélag smitað. Þar sem sjúkdómurinn drepur foreldra og umsjónarmenn leiðir hann til þess að börn og ungmenni finna til örvæntingar og líða fátækt um leið og tekjur fjölskyldunnar minnka. Sem dæmi má taka að með dauða aðeins eins aðila í útivinnandi fjölskyldu á Fílabeinsströndinni lækka meðaltekjur heimilsins um meira en helming. Mörg börn horfa á drauma sína og vonir verða að engu þegar foreldrar þeirra og forráðamenn verða alnæmi að bráð. Mörg bágstödd börn eru neydd til að hætta í skóla og í mörgum tilvikum, enda þau á götunni. Hrein og bein fátækt nauðbeygir börn og ungt fólk til að taka áhættu, til þess eins að lifa af. Ungar stúlkur eru í mestri hættu, þar sem þær hafa litla möguleika á að vernda sjálfa sig.
Áhrif alnæmis á börn sést best á hækkandi tölum barna sem verða munaðarlaus af völdum sjúkdómsins. Milljónir barna hafa misst bæði eða annað foreldri úr alnæmi. Fjögur af fimm þessara barna búa í suðurhluta Afríku. Árið 2010 er líklegt að um 25 milljónir barna verði munaðarlaus af völdum sjúkdómsins.
Það sem er næstum jafn banvænt og sjúkdómurinn sjálfur er smánin og niðurlægingin sem fylgir fólki sem er smitað af HIV-veirunni. Vegna þekkingarleysis annarra og afneitunarinnar sem fylgir sjúkdómnum eru börn þeirra sem látast úr alnæmi oft tekin fyrir á þeim stöðum sem þau koma á til að leita hjálpar og stuðnings. Oft er farið illa með þau á fósturheimilum, þeim bannaður aðgangur að skólum og heilsugæslum, þau gerð arflaus og þau skilin eftir á götunni.
Smánin og niðurlægingin er mesta hindrunin sem stendur í vegi fyrir fólki að fara í HIV próf og meðferðir og leggja sig fram við að varna gegn sjúkdómnum. Þetta skýrir að hluta til af hverju allt að 90% smitaðra í sumum löndum vita ekki af smiti sínu og smita þannig aðra óafvitandi.
Jafnbanvæn er sú staðreynd að aðeins brot af þeim milljarði ungmenna sem búa í heiminum hafa þekkingu eða færni til að koma í veg fyrir smit og átta sig ekki á áhættunni. Þetta er sérstaklega hættulegt fyrir stúlkur í samfélögum þar sem aðgengi að þjónustu og upplýsingum um kynlífsheilbrigði er mjög lítið og erfitt af nálgast það.
Útlitið er ekki gott. Í könnunum á hegðun og þekkingu tengda HIV-veirunni meðal ungs fólks í 60 löndum, gat mikill meirihluti ekki sagt með vissu hvernig HIV-veiran smitaðist. Fimmtungur nemenda í gagnfræðaskóla í Botswana héldu að þau gætu þekkt úr þá sem eru smitaðir af útlitinu einu saman. Þessar misvísandi upplýsingar eru sérstaklega hættulegar á þeim stöðum þar sem 1 af hverjum 3 mögulegum kynlífsfélögum er HIV-jákvæður. Í löndum þar sem að almennur faraldur ríkir, eins og Kamerún, Mið-Afríkulýðveldinu, Papúu Nýju-Gíneu, Lesótó og Síerra Leóne, hafa meira en 80% ungra kvenna á aldrinum 15-24 ára ekki nægjanlegar upplýsingar um HIV- veiruna.
Mikið af ungu fólki sem þó veit eitthvað um smitleiðir sjúkdómsins, ver sig oft á tíðum ekki vegna þess að það skortir þá lífsfærni eða úrræði til að tileinka sér örugga hegðun. Jafnvel ungt fólk sem þekkir allar aðferðir til að vernda sig getur það jafnvel ekki vegna til dæmis fátæktar eða kynferðislegrar misnotkunar, eða út af því að heilsugæslustöð er hvergi nærri.
Líkt og með reynslu af kynlífi eru uppvaxtarárin líka sá tími sem unglingar kynnast fíkniefnum og hafa oft ekki þá færni né hvatningu sem þarf til að forðast notkun eiturlyfja. Þegar notkunin er hafin þróast hún oft fljótt í átt að sprautulyfjum, sem eykur líkurnar á smiti til muna.
Samt sem áður eru börn og unglingar okkar stærsta von um að koma í veg fyrir sjúkdóminn. Kannanir sýna að þegar alvarleg og þrautseig vinna er lögð í að fræða ungt fólk um sjúkdóminn, lækkar fjöldi smita:
• Í Kampala í Úganda, lækkaði hlutfall smitunar meðal þungaðra ungra kvenna á aldrinum 15-19 ára úr 22% í 7% á árunum 1990 til 2000. Þessi lækkun fylgdi í kjölfar sterkra aðgerða frá forsetanum, áhrifaríkrar almenningsfræðslu og viðamikillar herferðar.
• Í Kambódíu, sem hefur hæsta hlutfall fullorðinna HIV smitaðra í álfunni, lækkaði hlutfall sýktra í kynlífsiðnaðinum úr 42% árið 1998 í 29% árið 2002. Mesta lækkunin var meðal fólks undir 20 ára aldri.
• Í Brasilíu, þökk sé upplýsingaherferðum og fyrirbyggjandi aðgerðum gegn sjúkdómnum notaði helmingur ungra karlmanna sem voru að stunda kynlíf í fyrsta skipti verjur árið 1999, miðað við einungis 5% árið 1986. Sala á verjum hækkaði frá 70 milljónum króna árið 1993 í 320 milljónir árið 1999.
• Í Zambíu hefur hlutfall smitaðra á aldrinum 15-19 ára minnkað frá 22 % í 15% á árunum 1993 til 1998. Sönnunargögn benda til aukinnar notkunar á verjum, færri kynlífsfélaga og hærri meðalaldurs þeirra sem hefja kynlíf.
