Eftirfarandi er samantekt á ræðu sem Ricardo Pires, aðstoðartalsmaður UNICEF, flutti á blaðamannfundi í Palais des Nations í Genf í dag

„Nú þegar stríðið í Úkraínu hefur staðið í næstum fimm ár sætir réttur barna til menntunar enn árásum og afleiðingarnar munu móta heila kynslóð.

„Aðeins 15 dögum eftir að nýtt skólaár hófst hafa yfir 1.000 loftárásarviðvaranir heyrst víðs vegar um landið. Þetta er mesti fjöldi á þessu tímabili síðustu fimm árin og næstum tvöfalt fleiri en á sama tímabili í fyrra.

„Þetta jafngildir yfir 100 viðvörunum á hverjum einasta degi og að minnsta kosti fjórum á hverri klukkustund. Sumy, þar sem ég er staddur í dag, hefur verið eitt af þeim þremur svæðum sem hafa orðið verst úti á þessu ári, ásamt Mykolaiv og Odesa. Enginn heyrir þetta sírenuvæl betur en börnin.

„Ég er núna inni í einu af 22 neðanjarðarbyrgjum sem breytt hefur verið í skóla og UNICEF hefur hjálpað til við að koma á fót fyrir börn sem búa nálægt víglínunni. Þetta byrgi getur hýst allt að 300 börn. Hér í Sumy hefur í raun ein af hverjum tveimur menntastofnunum skemmst eða eyðilagst í átökunum. Það er átakanlegt að sjá það sem ætti að vera staður náms og verndar breytt í rústir.

„Víðs vegar um landið er ástandið svart. Stjórnvöld áætla að frá janúar til ágúst á þessu ári hafi hundruð menntastofnana til viðbótar skemmst, og að heildarfjöldinn sé nú kominn yfir 4.200 frá upphafi stríðsins. Von barna um að geta einfaldlega gengið í skóla er stöðugt rofin af átökum sem valda að því er virðist endalausri hringrás áfalla.

„Kostnaðurinn fyrir börnin er meiri en brotnir veggir, sálræn ör og háværar sírenur.

„Niðurstöður úr nýjustu PISA-könnun OECD, sem birtar voru í síðustu viku, sýna okkur að verulegur hluti 15 ára unglinga í Úkraínu sem tóku prófið – og sem mörg hafa eytt síðustu fimm árum skólagöngu sinnar á stríðssvæðum – hefur ekki enn náð þeirri færni í námsgreinunum sem gerir þeim kleift að byggja ofan á menntun sína. Þetta þrengir möguleika þeirra til frekara náms, faglærðrar vinnu og fullrar þátttöku í samfélaginu sem fullorðnir einstaklingar síðar meir.

„Um þriðjungur náði ekki grunnnámsárangri í náttúrufræði og um helmingur náði honum ekki í stærðfræði eða lestri. Þegar þessi árangur er borinn saman við meðaltal OECD í heild jafngildir það tveggja ára námsbili í lestri og 1,5 ára námsbili í stærðfræði og náttúrufræði.

„Sömuleiðis náðu 56 prósent ekki grunnviðmiði í að minnsta kosti einni af prófuðu greinunum: stærðfræði, lestri og náttúrufræði; og næstum þrír af hverjum tíu (eða 29 prósent) náðu ekki grunnviðmiði í neinni af þremur prófuðu greinunum.

„Að sögn skólastjóra ganga 61% úkraínskra nemenda í skóla sem verða fyrir áhrifum af skorti á námsefni og búnaði og 54% ganga í skóla sem skortir nægjanleg stafræn úrræði. Af öryggisástæðum koma þessi gögn aðeins frá 17 héruðum í Úkraínu, svo við getum gert ráð fyrir að skólar nær víglínunni séu enn verr settir hvað varðar úrræði.

„Þrátt fyrir stríðið hefur Úkraína sýnt ótrúlega seiglu við að viðhalda menntakerfinu eins og stöðugleiki niðurstaðna milli 2022 og 2025 ber vitni um. Hins vegar, eins og við höldum áfram að vara við, þurfa börn í Úkraínu frið til að geta lært almennilega.

„Eftir næstum fimm ár af stríði er skólinn einn af fáum stöðum þar sem barn getur fengið tilfinningu fyrir eðlilegu lífi. Samveru með vinum, kennurum, rútínu og öryggistilfinningu. Það skiptir máli, því þetta stríð tekur gríðarlegan sálrænan toll af þeim.

„Hin níu ára gamla Sabrina sagði mér í gær hversu mikið hún saknaði þess að geta verið með bekkjarfélögum sínum, þrátt fyrir hætturnar ofanjarðar. „Það er svo gaman að vera saman aftur og læra ekki á netinu. Ég sakna bara venjulegu göngutúranna okkar og leiktímans úti en núna er það of hættulegt, svo við erum inni allan daginn,“ útskýrði hún og deildi því samt sem jákvæðum fréttum.

„Börn eins og Sabrina hafa í mörg ár vaknað við sprengingar, hlaupið í skjól, verið hrakin frá heimilum sínum, aðskilin frá vinum og velt því fyrir sér hvenær næsta árás kemur. Við sjáum börn eiga í erfiðleikum með að sofa, einbeita sér og stjórna tilfinningum sínum. Barn getur einfaldlega ekki skilið þann ótta eftir við skólastofudyrnar.

„Loftárásarsírena þýðir að stærðfræðitími stöðvast í miðjum klíðum. Börn yfirgefa skrifborð sín og leita skjóls. Þau bíða eftir að hættuástandi sé aflýst. Þau snúa aftur. Þau reyna að einbeita sér aftur og þá hljómar sírenan á ný. Það er þess virði að endurtaka: Börn og foreldrar gera allt til að læra. En áhrif þessa stríðs eru skýr og áþreifanleg.

„Þrátt fyrir allt þetta þá sneru nærri 4,2 milljónir barna í Úkraínu aftur til náms í september, þar á meðal yfir 712.000 leikskólabörn. Meira en 366.000 kennarar sneru einnig aftur í kennslustofur sínar.

„Verulegur fjöldi barna er áfram háður blönduðu námi og fullkomnu fjarnámi, þar sem aðstæður eru síbreytilegar eftir því sem svæði og fjöldi árása breytast og aukast. Næstum helmingur leikskólabarna missir af reglulegri leikskólamenntun og umönnun og tapar tækifærum til að þróa grunnfærni fyrir ævilangt nám.

„Og nú steðjar enn ein ógnin að börnum – veturinn. Árásir á mikilvæga innviði munu geta valdið truflunum á rafmagns- og hitaveitu. Á síðasta ári máttu nærri tvær milljónir barna þola erfiðar vetraraðstæður eftir að hafa verið án hita, rafmagns og vatns. Rafmagnstruflanir höfðu einnig áhrif á fjarkennslu og urðu börn á víglínusvæðum, þar á meðal í Sumy, verst úti.

„Vetrarviðbragðsáætlun UNICEF fyrir veturinn 2026–2027 miðar að því að ná til þriggja milljóna einstaklinga, þar af 540.000 barna. Meðal annars verður unnið að viðgerðum á hitakerfum og komið upp varaaflgjöfum í skólum. Þannig verður 375.000 nemendum gert kleift að halda áfram námi í skólum yfir veturinn.

„Í samstarfi við samstarfsaðila okkar vinnum við jafnframt að endurbótum á neyðarskýlum við skóla, viðgerðum á skólahúsnæði sem hefur skemmst í árásum, stuðningi við uppbótarnám og veitingu geðheilbrigðisþjónustu og sálfélagslegs stuðnings.

„Við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja að börn geti haldið áfram námi, en enginn stuðningur getur komið í veg fyrir að áframhaldandi árásir hafi alvarleg áhrif á nám þeirra.